Inhoudsopgave

  • Nationalisme
  • Kunst en Cultuur
  • Het opkomende nationalisme in Frankrijk en Duitsland
  • Delacroix
  • Realisme



Beeldend en nationalisme


Nationalisme

Onder invloed van de volkssoevereiniteit  werden in de 19de eeuw de nationale gevoelens steeds feller. De Grieken en  de Belgen bevochten hun onafhankelijkheid  op de Osmanen en de Nederlanders. Voor de Ieren kwam die vrijheid pas  in 1922. Italianen  en Duitsers zochten en vonden eenheid in 1861 en 1871.

 Het nationalisme van de Grieken, Belgen,  Ieren, Italianen en Duitsers was erop gericht alle landgenoten in een onafhankelijke staat te verenigen.

Naast dit patriottisch nationalisme ontstond er op het eind van de negentiende eeuw een agressiever nationalisme. Dit chauvinisme, dat uitging van de superioriteit van het eigen volk, uitte zich vooral in Duitsland , Frankrijk en Groot Brittannië.


Kunst en cultuur

De romantiek beheerste de eerste helft van de negentiende eeuw. Het gevoel, de natuur, vrijheidsverlangen, verbeelding en een hang naar het verleden kwamen tot uitdrukking in de scheppingen van schilders, schrijvers en componisten. In de tweede helft van de eeuw ontplooide zich het realisme. Natuurgetrouwe weergave stond nu centraal. Vooral Franse en Russische schrijvers gebruikten deze stijlvorm.


Romantiek is een aan het einde van de 18de eeuw opgekomen nieuwe visie op de kunst en de werkelijkheid. Grofweg gezegd, daar waar in het verleden de kunstenaar de vertolker van andermans gedachtengoed was en gebonden was aan allerlei regels, stelde de Romantiek de persoonlijkheid van de kunstenaar, zijn gevoel en verbeelding centraal. Deze diende zijn gevoelens en gedachten uit te drukken in zijn kunstwerken. Niet langer speelden bijbelse, mythologische en klassieke verhalen de hoofdrol, maar werd ook ruimte geschapen voor sagen, legenden en andere motieven die niet tot het geijkte repertoire hoorden. Voortaan bepaalde de kunstenaar wat hij afbeeldde en hoe hij het afbeeldde.

De 19e eeuw is een roerige periode. Revolutie volgt op revolutie. De economie groeit enorm. Fabrieken schieten als paddestoelen uit de grond. De nieuwe arbeidersklasse die ontstaat, leert voor zichzelf op te komen. Europa onderwerpt door kolonisatie bijna de hele wereld.

In de kunsten zien we verschillende stromingen in de 19e eeuw, onder andere:

• de Romantiek, waarin het gevoel en verbeelding van de kunstenaar centraal staan
• het Realisme, waarbij het eigentijdse, ‘echte’ leven onderwerp van kunstwerken is

Voor de kunstenaar in de Romantiek is het hier en nu niet interessant. Zijn belangstelling ligt in het verleden, in de natuur en in andere culturen. Over die andere, verre culturen heeft hij allerlei romantische denkbeelden. De samenleving daar ziet hij als onbedorven, puur, dicht bij de natuur.

 

 

Caspar David Friedrich                   

Filmpje:

De kleinheid van de mens tegenover de grootse natuur.


Beeldenstorm: Duitse Romantiek

http://cultuurgids.avro.nl/front/detailkunst.html?item=fbb918658b59009456ea6e442437bb99


In de romantiek draaide alles om emoties en verlangens. Dat zie je terug in de kunst uit die tijd. De romantiek is eigenlijk geen stijl maar meer een manier van denken en doen. Dus vooral ook een manier van ervaren. Een betere beschrijving is dat romantiek een levensstijl was. Heftige emoties en beweging waren de voornaamste kenmerken van de romantische werken. Na de elegante en sierlijke classicistische beeldhouwkunst die zuivere natuurlijke vormen laat zien , maakte men iets later beeldhouwwerken die veel meer actie bevatten.
Hier zie je als detail een romantisch reliëf. Het bevindt zich aan de Arc de Triomph te Parijs. Vaak zijn heldendaden uit de Griekse mythologie weergegeven.


François Rude: Het vertrek van de vrijwilligers - reliëf Arc de Triomph, Parijs

Het reliëf van Rude is een van de 4 beeldengroepen op de Arc de Triomph dat een stuk Franse geschiedenis uitbeeldt. Rude was kunstenaar in Parijs, waar hij beelden maakte in een theatraal realistische stijl: ze bevatten veel kracht en actie. Ander bekend werk van Rude is ‘Jeanne d' Arc’ uit 1852 en ‘La Marseillaise’ uit 1833-1936.Onderkant formulier


Het opkomende nationalisme in Frankrijk en Duitsland.

Het is opmerkelijk dat in de 19e eeuw Frankrijk en Duitsland, op eenzelfde manier gebruik maken van hun Romeinse verleden, om daar elementen aan te ontlenen die een rol zouden moeten spelen in de vorming van de nationale staat en vooral ook in het groeiende nationalisme.
Het was de eeuw van het nationalisme, de eeuw waarin, vaak met kunstmatige middelen, de naties gevormd werden.
Daartoe moest de geschiedenis dienen, die voor dat doel meestal geromantiseerd, gemythologiseerd, ja vaak verzonnen werd.
Het volk moest trots worden op zijn verleden, en daartoe waren helden nodig met de bijbehorende "mythische" landstreken als decor voor hun daden.

Frankrijk en Duitsland waren daarin tegenpolen, zetten zich af tegen elkaar en waren daardoor ook van elkaar afhankelijk. De Franse filosoof Ernst Renan (1823-1892), definieerde dat de Franse natie in termen van het jus soli (recht op grond van bodem), overeenkomst door taal en geschiedenis, lijnrecht tegenover het jus sanguinis (recht op grond van bloed) van de Duitsers.

Ook in de vorming van een historische mythologie zie je dat antagonisme. In beide landen verschijnt een vloed van monumenten, schilderijen, literatuur, waardoor de verspreiding van de achterliggende ideeën werd mogelijk gemaakt. De grote mythische voorvader wordt in beide landen gezien als held van het verzet tegen een vreemde overheerser (de Romeinse bezetter).

afbeeldingen: Vercingetorix

Vercingetorix werd gezien als martelaar, die heldhaftig had gestreden en eervol had verloren. Hij werd geëerd met een standbeeld ( door Bartholdi, 1903) in Clermont-Ferrand, Auvergne (afb.7) en één (door Bertin) in Saint-Denis (1891), in WO II omgesmolten, een kopie werd later gebruikt in Tongeren voor het beeld van Ambiorix.


Overgave van Vercingetorix aan Julius Caesar.

 Schilderij van Lionel-Noël Royer uit 1899

weliswaar verliezer, heeft er toch voor gezorgd dat Gallië geromaniseerd werd, deel kreeg aan en erfgenaam werd van de Romeinse cultuur en beschaving.


 Vercingetorix                                                 Hermann

Het tegengestelde was het geval met Hermann,

overwinnaar en triomfator van een kunstmatige en bedrieglijke beschaving en redder van de Germaanse waarden en identiteit. Hun 19e eeuwse uitbeelding is veelzeggend, Vercingetorix staat peinzend en rustend op zijn schild, zwaard naar beneden wijzend, op het plateau van Alésia.
Hermann staat met het zwaard omhoog, krijgshaftig en intimiderend uitkijkend naar zijn (Franse) vijanden. De Duitser, moderne barbaar aan de ene kant, en de Fransman, de degenereerde romein, aan de andere kant.

Dezelfde tegenstelling bepaalde ook de wijze van aankijken tegen de Franse Revolutie.

De hele 19e eeuw is Frankrijk geobsedeerd door de Revolutie, Duitsland beantwoorde dat met hernieuwd enthousiasme voor de (lutherse) reformatie van een paar eeuwen eerder, zijnde de enige ware revolutie.
De innerlijke spirituele revolutie tegenover de uiterlijke politieke.



Eugene Delacroix:  De 28e juli: de vrijheid die het volk leidt (1830) - olieverf op doek 260 x 325 cm, Musée du Louvre, Parijs


Delacroix

Dit uitdagende werk van de Fransman Delacroix laat met recht zien waar de romantiek voor staat; denk en doe niet met je hoofd maar met je hart. Beroemde schilders uit de periode van de romantiek waren onder andere Eugène Delacroix, Théodore Géricault uit Frankrijk en Ary Scheffer uit Nederland.

Delacroix wordt gezien als een van de belangrijkste schilders van de Romantiek. In dit schilderij is gebruik gemaakt van een allegorie.  Gedachten en ideeën worden omgezet naar beeld.

Dit schilderij herinnert aan de revolutie van 1830 in Frankrijk. De vrouw is Marianne, zij is het nationale symbool van Frankrijk. Zij staat letterlijk op de barricades en figuurlijk voor de vrijheid in de Franse revolutie van 1830

Na een halve eeuw van aarzelingen over imiteren of afwijzen van het Franse model, werd de Duitse Germania het tweelingzusje van de Franse Marianne, zinnebeeld van de vrijheid en het Germanendom, gehelmd en in oorlogstuniek. Het tegenovergestelde van de republikeinse en revolutionaire Marianne.


 Philippe Veit (1793-1877) (Lid van Nazareeners),Germania


1828 J.F. Overbeck,( lid van Nazareeners) Italië en Germanië, Neue Pinakothek, München

De stijlen van Duitsland en Italië worden bij de Nazareeners verenigd: Germania rechts, met op de achtergrond het Duitse verleden met de Gotiek en links Italia met op de achtergrond de helderheid van de Klassieken uit Italië.

Realisme

De Russische kunst van het fin de siècle heeft een aantal prominente schilders voortgebracht, zoals de Russische landschapsschilder Ivan Sjisjkin (1832-1898), Aristarkh Lentulov (1882-1943), Boris Grigoriev (1886-1939) en Ilya Repin (1844-1930). De artistieke ontwikkeling van hun werk stond sterk onder invloed van de westerse kunst en het Parijse kunstleven in het bijzonder.

Vanaf 1863 groeit het verzet tegen de strakke reglementering van de Keizerlijke Academie in St.-Petersburg. Kunstenaars vonden het belachelijk dat zij continu naar Westerse voorbeelden moesten schilderen. Waarom zouden zij langer Romeinse landschappen en klassieke schoonheden moeten weergeven, als de eigen omgeving, eigen mensen en eigen tijd zoveel interessants en belangrijks boden?

Naast commentaren op sociale gebeurtenissen (onder meer Religieuze Processie in Kursk Gubernia, 1883) schilderde hij historieschilderingen. Het schilderij Ivan de Verschrikkelijke bij het lijk van zijn zoon uit 1885 werd voor het eerst tentoongesteld in de Salon in Parijs. Verschillende vrouwen vielen daarbij flauw; niet zozeer door de intensiteit van het werk, maar vooral door de extreem ingesnoerde taille die mode was in die tijd. Uitzonderlijk goed zijn zijn portretten van kunstenaars, schrijvers en wetenschappers, onder andere van, twee van zijn vrienden, Modest Moessorgski (1881) en Leo Tolstoj (1887)


 

1885, Repin, Ivan de Verschrikkelijke (eerste Tsaar1530-1584) bij het lijk van zijn zoon.

De Zwervers

In 1870 wordt de kunstenaarsgroep 'De Peredvizjniki' opgericht die koos voor echte Russische onderwerpen. De Peredvizjniki waren begaan met het lot van het gewone volk. In hun religieuze werk staan offerbereidheid en lijden centraal. De aartsconservatieve Ilja Repin, die tijdens een bezoek aan Frankrijk de impressionisten leerde verafschuwen, werd hun voornaamste pleitbezorger. Repin ontleende voor zijn schilderijen motieven aan het alledaagse leven (waaronder de beroemde Wolga-slepers), maar heeft ook tal van bijbelse verhalen van een passende illustratie voorzien. Op genrestukken als Repins "Ze hadden hem niet verwacht", werden revolutionaire figuren met Christus vergeleken.



Bronnen:

kunstgeografie.nl

www.laverbe.nl/sites/wereldbeelden

Bron: schooltv.nl

Avro Cultuur gids.nl

www.kunstkanaal.net/kunst